kWALKABOUT 2009
zoek de 1e kaart!
Ontdekkingsreis te voet door het Westerpark, de Bretten en het oude Spaarnwoude naar het Fort Benoorden Spaarndam, met onderweg de verhalen over de ontstaansgeschiedenis van het landschap

 

Keuze uit:
1. individuele wandeling vanaf Haarlemmerpoort, CS Sloterdijk of Halfweg (klik hier voor routebeschrijving met de opdrachten)
2. Bikeabout: fietstocht en onderweg wandelen (klik hier voor de route);
3. individuele korte wandeling rond het fort (6 en 11 km) deels over het nieuwe LAW Stellingpad (klik hier voor route)

klik hier voor:
ALLE ROUTEKAARTJES
ROUTEBESCHRIJVING WANDELING, MET DE OPDRACHT 
CULTUURHISTORISCHE ACHTERGRONDINFORMATIE VAN DE ROUTE
NATUURHISTORISCHE ACHTERGRONDINFORMATIE VAN DE ROUTE
2 WANDELROUTES ROND HET FORT: Fortenroute 6 km en Lieveldenroute 11 km

Uitgebreide versie van het programma met oude kaarten
"Het verhaal", de ontstaansmythe van het landschap en historische achtergronden
"Reis naar de eerste kaart", de mythische wandeling als kunstwerk
Complete wandelroute LAW Stellingpad en de routes van het Recreatieschap Spaarnwoude
fotoalbum met oude kaarten
contact: e-mail

GO WALKABOUT!
Wandel mee naar de mythische oorsprong van Amsterdam, door het oude en het nieuwe Westerpark, over de resten van de middeleeuwse Spaarndammerdijk, door de wildernis van de Bretten, langs de banpaal, het Oerij, het oude Sloterdijk, Halfweg (Houtrijk/Polanen) en de Stompe Toren van Spaarnwoude naar het geheimzinnigste fort van de Stelling van Amsterdam (Benoorden Spaarndam). Onderweg beleef je de verhalen over de ontstaansgeschiedenis van het landschap.

Oorspronkelijk is de ‘walkabout’ de zwerftocht van de Australische Aboriginals naar de “Droomtijd”, de wereld van de vooroudergeesten, via “Songlines”, mythen en liederen over de oorsprong van het landschap en de mens. Ook in Amsterdam zijn voor de wandelaar de ontstaansmythen nog zichtbaar in het landschap, als je de (voet)sporen van de oude verhalen volgt.

DE WANDELING VAN DE WALKABOUT OP OUDE KAARTEN

 

 

MYTHISCHE 'EERSTE KAARTEN'

 

KOM OP VERHAAL IN DE BRETTEN EN DE STELLING VAN AMSTERDAM!

Laat je verrassen door het nieuwe Westerpark, de natuurgeheimen van de Bretten, de sporen van het Oerij, middeleeuwse dijken en dorpen die ouder zijn dan Amsterdam. De route voert je vanaf de Amsterdamse Haarlemmerpoort naar het meest mysterieuze fort van de Stelling van Amsterdam. Maar er zijn ook kortere varianten en wandel&fietsroutes. De routes zijn letterlijk de verhaallijnen die leiden naar de eindmanifestatie in het Fort Benoorden Spaarndam.

Waarom de Walkabout?
Geen landschap in Nederland is meer vernield dan het westen van Amsterdam; Schiphol, havens, snelwegen, industrieterreinen, recreatiegebieden en niets ontziende verstedelijking heeft het grootste deel van het historische (middeleeuwse) landschap compleet vernietigd. En nog steeds wordt het dit landschap bedreigd en aangetast, door bijv. havens, de Westrandweg en, industrieterreinen in de Lutkemeer. De Brettenscheg verbindt de restanten van dit historische landschap met nieuwe natuurgebieden (Bretten, Geuzenbos). Door oude verhalen opnieuw te vertellen en te wandelen wil Nemo met de Walkabout opkomen voor het behoud van dit landschap met zijn unieke natuur- en cultuurwaarden.

ZOEK DE NAAM VAN DE WATERGEEST
Het verhaal van de wandeling is gebaseerd op een middeleeuwse legende over een watergeest die in de veenwildernis rond het oude Spaarnwoude huist. Onderweg kom je 5 woonplaatsen van de watergeest tegen. Je moet daar één van de 5 letters van haar naam zoeken. Combineer de 5 letters tot de goede naam.


OPENBAAR VERVOER
- Rechtstreeks naar het Fort in Spaarndam: vanaf NS Station Haarlem: Bus 75 (elk kwartier). Uitstappen halte Delftplein/Kennemer Gasthuis. Dan is het 4km. lopen naar het Fort of neem daar bus 14, elk half uur 26/56u
- Terug vanaf Spaarndam: bus 14 elk half uur 07/37u naar Haarlem Delftplein. Dan bus 75 (elk kwartier) naar NS Station Haarlem. Voor treinen: zie www.ns.nl
- Halfweg: vanaf A’dam Marnixtraat bus 80  25/55u  Terug 00/30u vanaf NS Sloterdijk bus 179  04/34u.
Terug 02/32u

HET MYTHISCHE VERLEDEN VAN AMSTERDAM

Heel vroeger was de veenwildernis tussen de duinen van Kennemerland en de rivieren van Amstelland een levens-gevaarlijk onland, een veenmoeras waar geen mens durfde te komen. Mensen mensen woonden veilig op de zand-ruggen langs de kust of de rivieren. Ze wisten zeker dat het niet pluis was in het veen: in de diepe veenpoelen woonden vooroudergeesten en natuurwezens, feeën, geesten, demonen. Regelmatig brachten ze offers in het moeras om de geesten gunstig te stemmen. Ze geloofden dat de poelen de toegang waren tot de onderwereld en in het najaar, opende de onderwereld zich en verschenen de geesten in de boven-wereld, Met veel kabaal werden de geesten verjaagd (ons vuurwerk). In het voorjaar waren de poelen juist de bron van nieuw leven en vruchtbaarheid. Er werden optochten gehouden met beelden van vruchtbaarheidsgoden, waarbij iedereen verkleed was (ons Carnaval). Vanaf de 10e eeuw worden de moerassen droger en de mensen gingen de veengebieden ontginnen om er akkers en weilanden van te maken. Zo ontstonden dorpen, als Sloten, Osdorp en Diemen die veel ouder zijn dan Amsterdam. Vanaf de 12e eeuw kwamen er rampzalige stormen en overstromingen. Het meeste ontgonnen land verdween in de golven (huidige IJ-polders, Haarl.meer, IJsselmeer), ook omdat het land door de ontginningen was ingeklonken en veel lager lag.

Omdat de keizer eigenaar was van alle woeste gronden (het wildernisregaal), liet hij door zijn leenheren dijken bouwen tegen het woeste water (en de geesten) (bv Spaarndammerdijk. En hij wilde de vrije Friezen onderwerpen. Maar er kwamen steeds meer stormen waardoor de dijken doorbraken. Veel mensen geloofden dat de overstromingen de wraak waren van watergeesten omdat ze verdreven waren uit het moeras door de mensen die alles in cultuur brachten en kerken bouwden op plaatsen waar vroeger geesten en demonen werden vereerd. In oude 13e eeuwse kronieken staat een spannend verhaal over een beruchte watergeest. Volgens de mensen uit de streek was rond Spaarnwoude de laatste plek was waar een watergeest leefde. De boeren uit de buurt vereerden de watergeest omdat zij ervoor zorgde dat de graaf verjaagd werd en de aarde vruchtbaar bleef.

Tijdens de WALKABOUT lopen we door dit magische middeleeuwse landschap, langs de poelen van de watergeest. De reden is dat in deze tijd de (stads)natuur net als in de Middeleeuwen weer bedreigd wordt. Er komen steeds meer auto's, snelwegen (Westrandweg), havens (Ruigoord) en bedrijfsterreinen (Lutkemeerpolder) die de stad ziek maken en de natuur vernielen. We hebben de watergeest hard nodig om de natuur en het landschap te beschermen.  

 

Bungalowpark ruïneert uniek natuurgebied bij Fort Benoorden Spaardam
Nemo in verzet tegen aanval op de Stelling van Amsterdam



Samen met lokale natuurorganisaties verzet wandelorganisatie Nemo zich tegen de voorgenomen bouw van een bungalowpark en attractiepark in en rond het Fort Benoorden Spaarndam. Met deze rampzalige plannen van het Recreatieschap Spaarnwoude wordt de mooiste ecologische (wandel) zone van Amsterdam aangetast, die begint in het Westerpark en via de Bretten, langs de oude Spaarndammerdijk en de groengebieden van Spaarnwoude loopt naar de duinen van IJmuiden. Deze 'Radiaal West' (Brettenzone) en de aansluitende natuurgebieden staan al enorm onder druk door de aanleg van de Westrandweg, de uitbreidingen en vliegroutes van Schiphol, de intensieve recreatie-industrie in Spaarnwoude, de oprukkende havens en de toenemende verstedelijking (Westpoort, Sugar City, uitbreiding van Haarlem/Velsen). Nu worden ook het 'nationaal landschap en werelderfgoed de Stelling van Amsterdam' en de vele waardevolle natuurgebieden daaromheen bedreigd.

RED HET FORT
Het fort Benoorden Spaarndam is het mooiste fort van het Werelderfgoed Stelling van Amsterdam omdat het fort nog niet (stuk)gerestaureerd is en er veel bijzondere muurschilderingen zijn en andere waardevolle elementen. De komst van een groot bungalowpark en attractiepark vernietigt niet alleen het historische karakter van het fort, maar gaat ook ten koste van een uniek natuurrijk vogel- en natuurgebied bij het fort, dat deel uitmaakt van de Ecologische Hoofdstructuur en de Rijksbufferzone. De minimaal honderdduizend jaarlijkse bezoekers en hun auto's zullen de rust en natuur verstoren en de vogels, vleermuizen en andere rustzoekers voorgoed wegjagen. Met de komst het bungalowpark wordt ruim 23 hectare natuur op de schop genomen. De hoeveelheid bezoekers met alle bijbehorende activiteiten zorgen voor een permanente verstoring van rust en natuur in een nog veel omvangrijker gebied. Door de plannen verdwijnt het bijzondere karakter van het fort en de directe omgeving. Het fort wordt deels een drukbezochte voorziening van het vakantiepark en deels een attractiepark. Waarbij Spaarndam gaat functioneren als een soort Volendam. Het unieke karakter van het fort verdwijnt volkomen, en de omgeving heeft er alleen maar last van. Wie redt het fort?

AMSTERDAMS BELANG
Amsterdam heeft grote belangen bij de bescherming van cultuur en natuur rond te stad, vooral als de laatste restanten bedreigd worden. Als het niet lukt dit fort te sparen, dan zijn alle monumentale landschappen in en rond de stad vogelvrij. Het moet ergens/ooit zichtbaar worden dat het openbaar bestuur opkomt voor de kwaliteit van kernwaarden in de natuurgebieden van stadsranden.
Dat mag niet overgelaten worden aan ambtenaren van het recreatieschap die zich gedragen als project-ontwikkelaars (en omgekeerd). Nemo heeft verant-woordelijke wethouder Marijke Vos (n.b. bestuurslid van het Recreatieschap) en wethouder groen van het Westerpark Dirk de Jager opgeroepen deze onzalige plannen te stoppen. In Velsen en Haarlem rommelt het al. Verschillende partijen zijn fel gekant tegen het plan. De PvdA heeft al vragen gesteld in de Tweede Kamer. Maar de betrokken overheden (gemeente Velsen en het Recreatieschap) en de project-ontwikkelaar (Esbi) verschuilen zich achter elkaar, als het gaat om de schadelijke gevolgen van hun plannen voor landschap, natuur en milieu.

ALTERNATIEF
Als alternatief voor de huidige plannen wil Nemo een natuur&wandelcentrum in het fort opzetten, in samenwerking met lokale organisaties. Doel van dit natuurcentrum is om bewoners van de omliggende gemeenten bij de omliggende natuurgebieden te betrekken met een combinatie van wandelnatuur, eetnatuur, speelnatuur, en natuurkunst (theater, muziek). Het fort dient geconserveerd te worden in de huidige staat en moet publieksfuncties krijgen die passen bij de natuur- en cultuurwaarden van de omgeving. Het centrum kan goed een bezoekers-centrum worden voor de Radiaal West, en een expositieruimte gericht op de geschiedenis van de regio en de ontginningsgeschiedenis van het landschap (het fort ligt precies op de grens van veen en zand; bij de oudste duinen van Nederland aan de rand van het Oerij; bij het noordelijkste fort van de Romeinen in Nederland). Van hieruit is het veenland-schap van het huidige Westerpark ontgonnen. De Spaarndammerdijk is dan ook de navelstreng die het Westerpark (met de poel van Nemo!) verbindt met haar ontstaan. Daar mag het Recreatieschap geen ongevraagde euthanasie op toepassen!

WALKABOUT
Op zondag 19 september organiseert Nemo net als vorig jaar "de Walkabout", een wandel& theater-manifestatie in en rond het Fort Benoorden Spaarn-dam. Dit jaar staat het evenement in het teken van de plannen voor de toekomst van het fort. De laatste maanden is veel commotie ontstaan omdat het Recreatieschap Spaarnwoude een bungalowpark en attractiepark wil bouwen in en rond het fort. Dit plan veroorzaakte veel protesten in de regio.Nemo wil buurtbewoners en lokale organisaties bij het gebied te betrekken en een gemeenschappelijke noemer te vinden voor de toekomst van het fort. Omdat het Recreatieschap als eigenaar dacht dat het evenement een actiemanifestatie was, werd het evenement verboden. Maar na tussenkomst van het bestuur en een gesprek met directeur Jan Hylkema, werd toch toestemming gegeven.   Peter Spruijt

PETITIE AAN HET BESTUUR VAN HET RECREATIESCHAP SPAARNWOUDE

Amsterdam 28 april 2010.

Geacht bestuur

Deze vergadering speelt zich af in een wonderlijk vacuüm. Waar het allemaal om gaat -de definitieve plannen van Esbi voor het Fort Spaarndam- is nog onbekend. De plannen moeten nog getoetst worden aan allerlei wettelijke regelingen.
De uitkomst daarvan is nog onzeker. Bovendien zijn de nieuwe wethouders nog niet geïnstalleerd en treden begin volgend jaar weer nieuwe gedeputeerden aan.
In feite is dit vacuüm net zo drassig als de grond van het Munitiebos.
Om niet weg te zinken, willen we eerst onze belangrijkste bezwaren samenvatten, daarna bieden we u onze aanbevelingen aan.

BEZWAREN
1.De procedure die geleid heeft tot de keuze voor Esbi is volstrekt ondoorzichtig geweest. We kennen de andere ingezonden plannen niet, en kunnen de keuze van de directie niet volgen.
2.De gevolgen van de Esbi-plannen zijn onvoldoende onderzocht op hun schadelijkheid. Dat geldt met name voor de verkeersafwikkeling, de luchtkwaliteit, de druk op de omgeving en de aantasting van de natuur- en landschapswaarden.
3.De verbouwing van het fort tot kernvoorziening van het bungalowpark (museum, supermarkt, restaurant, speeltuin, linnenkamer, treintjes enz.) tast het monumentale karakter van het fort onherstelbaar aan.
4.In het Programma van Eisen is de natuurwaarde en cultuurhistorische waarde van het munitiebos ondergewaardeerd.
5.Het plan bevat vreemde paradoxen, zoals een vrij schootveld dat verandert in een golfbaan, vleermuisholen waar veldslagen gespeeld gaan worden.
6.Het blijkt inmiddels dat Esbi op geen enkele wijze lokale organisaties bij het project betrekt.
7.Het belangrijkste struikelblok voor het hele plan, is dat de voorzieningen die dichtbij stedelijke gebieden liggen, op geen enkele wijze gericht zijn op de bewoners uit de omgeving. Integendeel, de verbinding tussen Haarlem/Velsen en de groengebieden van Spaarnwoude, wordt afgesneden en opgevuld met bungalows.
8.In feite is hier sprake van intensieve bebouwing van een verkapte woonwijk, wat niet toegestaan is in een rijksbufferzone en strijdig is met het bestemmingsplan en de structuurvisie van de provincie.
9.Het gepresenteerde Esbi-plan is strijdig met de uitgangspunten voor de rijksbufferzone, de EHS, het werelderfgoed en het provinciaal landschap.

Ons belangrijkste bezwaar geldt de wijze waarop waardevol cultureel erfgoed wordt geprivatiseerd en vermarkt. Wij kunnen ons goed voorstellen dat private partners nodig zijn om cultureel erfgoed te onderhouden en te ontwikkelen, zolang de natuur- en cultuurwaarden in tact blijven of worden versterkt. In dit geval heeft de provincie een vorm van privatisering in gang gezet die natuur- en cultuurwaarden ernstig beschadigt. Omdat de besluitvorming plaatsvindt binnen de eigen provincie-nv Recreatie Noord-Holland, is er onvoldoende politiek en democratisch toezicht op dit proces, wat blijkt uit de keuze voor Esbi. De provincie (en haar dochter Recreatie Noord Holland) treedt op als projectontwikkelaar en vormt met Esbi (dochter van Ter Steege Bouw-Vastgoed bv) een ijzersterke combi. Wij vrezen dat hier een provinciale bestuurscultuur zichtbaar wordt, die nog stamt uit de tijd van gedepu-teerde Hooijmakers, toen privatisering veel gangbaarder was dan in deze tijd.

AANBEVELINGEN
Graag willen we na deze bezwaren onze aanbevelingen presenteren. 
1.Ontwikkel het fort en het munitiebos als natuurcentrum met faciliteiten voor eetnatuur, natuurvoeding, lokale kunstenaars en ambachten, schooltuinen, natuurspeeltuinen, heemtuinen en natuurbelevingspaden, NME-centrum, wandel/fietsknooppunt, natuurobservatiecentrum, centrum voor natuurenergie en ecologisch beheer, streekmuseum, streektheater, bezoekerscentrum voor de Stelling van Amsterdam; gericht op bewoners/bezoekers van Velsen, Haarlem, Amsterdam en Spaarndam/Haarlemmerliede.
2.Publiceer alle ingediende ontwikkelplannen voor het fort Benoorden Spaarndam en het Munitiebos. Dan kunnen de kandidaten geselecteerd worden die bovenstaande faciliteiten kunnen versterken, daarvoor voorzieningen kunnen creëren en exploiteren.
3.Betrek lokale culturele/natuur/buurtorganisaties bij de keuze voor de invulling van de plannen voor het fort, de aanleg van de faciliteiten en de exploitatie van de voorzieningen.

VERZOEK
Hierbij verzoeken wij u onze bezwaren en aanbevelingen over te nemen om de natuur- en cultuurwaarden van het Fort Benoorden Spaarndam en haar omgeving te behouden en te versterken.


Peter Spruijt
Nemo Vrije Wandelaars